İnfaz hesaplama, kesinleşen hapis cezasının ne kadarının ceza infaz kurumunda geçirileceğini ve koşullu salıverilme tarihinin nasıl belirleneceğini ortaya koyan hukuki bir işlemdir. Halk arasında “yatar hesaplama” olarak bilinen bu süreçte ceza süresinin yanı sıra suçun niteliği, suç tarihi, koşullu salıverilme oranı ve denetimli serbestlik şartları dikkate alınır.
Hesaplamanın temel yasal dayanağı, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’dur. Ancak her mahkûmiyet için aynı oran uygulanmadığından, yalnızca ceza süresine bakılarak kesin bir tahliye tarihi belirlenemez.
İnfaz hesaplama formülü nedir?
Genel hesaplama mantığında önce hükmedilen ceza üzerinden koşullu salıverilme için ceza infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre belirlenir. Ardından uygulanabilecek denetimli serbestlik süresi ve varsa mahsup edilen tutukluluk süresi değerlendirilir.
Basitleştirilmiş hesaplama formülü:
- Koşullu salıverilme eşiği = Hapis cezası × uygulanacak infaz oranı
- Tahmini kurumda kalış süresi = Koşullu salıverilme eşiği − uygulanabilir denetimli serbestlik süresi − mahsup edilecek süreler
Bu formül genel bir anlatımdır. Mahsup işleminin uygulanma biçimi, özel infaz rejimleri ve diğer yasal koşullar somut dosyaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Örneklerle infaz hesaplama
Aşağıdaki örnekler, genel suçlar bakımından 1/2 koşullu salıverilme oranının uygulanabildiği ve bir yıllık denetimli serbestlikten yararlanma şartlarının sağlandığı varsayımsal senaryolardır.
1 yıl hapis cezası
1 yıl × 1/2 = 6 ay koşullu salıverilme eşiği.
Bu sonuç, kişinin mutlaka 6 ay cezaevinde kalacağı anlamına gelmez. Denetimli serbestlik ve diğer infaz hükümleri ayrıca incelenmelidir.
5 yıl hapis cezası
5 yıl × 1/2 = 2 yıl 6 ay.
Varsayımsal olarak bir yıllık denetimli serbestlik uygulanabiliyorsa:
2 yıl 6 ay − 1 yıl = 1 yıl 6 ay tahmini kurumda kalış süresi.
6 yıl hapis cezası
6 yıl × 1/2 = 3 yıl koşullu salıverilme eşiği.
Bir yıllık denetimli serbestlik şartlarının sağlandığı varsayımında:
3 yıl − 1 yıl = 2 yıl tahmini kurumda kalış süresi.
Bu örnekler kesin tahliye hesabı değildir. Suçun türü, suç tarihi, tekerrür durumu, mahsup edilecek süreler ve denetimli serbestlikten yararlanma şartları sonucu değiştirebilir.
Denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme nasıl etkiler?
5275 sayılı Kanun’un 107. maddesi koşullu salıverilmeyi, 105/A maddesi ise denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazını düzenler. Genel kural olarak koşullu salıverilme oranı bazı suçlarda 1/2 iken, kanunda belirtilen suç ve durumlarda 2/3 veya farklı oranlar uygulanabilir.
Ayrıca 4 Haziran 2025 tarihli kanun değişikliğiyle, 105/A kapsamında denetimli serbestlikten yararlanma bakımından hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini, beş günden az olmamak üzere kurumda geçirmesi şartı getirilmiştir. Bu nedenle hesaplamada yalnızca ceza süresinden bir yıl çıkarmak her dosya için yeterli değildir.
Kesin infaz süresi nasıl öğrenilir?
İnternet üzerinden yapılan hesaplamalar genel bir fikir verebilir; ancak resmî tahliye tarihi, dosyanın bütün özellikleri değerlendirilerek belirlenir. Suç tarihi, uygulanan infaz rejimi, tutuklulukta geçen süreler, tekerrür ve ilgili istisnalar incelenmeden kesin sonuç çıkarmak doğru değildir.
İnfaz süresinin doğru belirlenmesi ve tahliye tarihinin hesaplanması için dosyanın hukuki açıdan ayrıntılı biçimde incelenmesi önem taşır. İnfaz hukukuna ilişkin haklarınızın değerlendirilmesi ve somut dosyanıza uygulanabilecek hükümlerin belirlenmesi konusunda bir avukat ile görüşerek hukuki destek alabilirsiniz.
Bu nedenle somut dosyadaki infaz süresinin belirlenmesinde Cumhuriyet başsavcılığının infaz birimince düzenlenen müddetname ve gerektiğinde hukuki değerlendirme esas alınmalıdır.