Türkiye’de milyonlarca kişiyi ilgilendiren yargı düzenlemelerinde gözler 13. Yargı Paketi’ne çevrildi. Özellikle süresiz nafaka, boşanma davalarının hızlandırılması, mal paylaşımı, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılması ve infaz sistemiyle ilgili başlıklar kamuoyunda yakından takip ediliyor.
Ancak burada önemli bir ayrım bulunuyor: 13. Yargı Paketi henüz TBMM’de kabul edilmiş ve yürürlüğe girmiş kesin bir kanun değildir. Kamuoyuna yansıyan düzenlemeler, hazırlık ve taslak çalışmaları kapsamında değerlendirilmelidir. Bu nedenle mevcut aşamada “kesin olarak yürürlüğe girecek” ifadeleri yerine, üzerinde çalışılan başlıkları esas almak daha doğru olacaktır.
- Yargı Paketi’nin TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilmesinin ardından yeni yargı düzenlemeleri için çalışmaların devam ettiği görülüyor. Adalet alanındaki reform çalışmalarının temel hedefleri arasında yargılamaların hızlandırılması, mahkemelerin iş yükünün azaltılması ve vatandaşların uyuşmazlıklarını daha kısa sürede sonuçlandırabilmesi bulunuyor.
13. Yargı Paketi ne zaman Meclis’e gelecek?
Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre 13. Yargı Paketi’nin yeni yasama döneminde TBMM gündemine taşınması bekleniyor. Ancak teklifin Meclis Başkanlığı’na sunulacağı tarih, komisyon görüşmeleri ve Genel Kurul süreci tamamlanmadan düzenlemenin kesin içeriği ve yürürlük tarihi konusunda net bir tarih vermek mümkün değil.
Bir kanun teklifinin hazırlanması ile yürürlüğe girmesi aynı şey değildir. Teklifin TBMM Başkanlığı’na sunulması, ilgili komisyonda görüşülmesi, Genel Kurul’da kabul edilmesi ve Resmi Gazete’de yayımlanması gerekir.
Dolayısıyla 13. Yargı Paketi bakımından bugün için en önemli nokta, kamuoyuna yansıyan taslakların henüz kesin hukuk kuralı niteliğinde olmadığıdır.
Süresiz nafaka kalkacak mı?
- Yargı Paketi başlığı altında en fazla tartışılan konuların başında yoksulluk nafakası geliyor.
Kamuoyuna yansıyan çalışmalarda, süresiz nafaka uygulaması yerine belirli kriterlere göre süreli nafaka sisteminin getirilmesi üzerinde durulduğu görülüyor.
Bu modelde nafakanın süresinin belirlenmesinde evliliğin süresi, tarafların ekonomik ve sosyal durumları, kusur durumu ve somut olayın özellikleri gibi kriterlerin dikkate alınması gündeme geliyor.
Bazı haberlerde kısa süreli evliliklerde dahi belirli bir asgari nafaka süresinin uygulanacağı bilgisi yer alıyor. Ancak bu noktada kesin bir rakam üzerinden değerlendirme yapmak için düzenlemenin TBMM’ye sunulacak nihai metnini beklemek gerekiyor.
Burada özellikle mevcut nafaka kararları açısından dikkat edilmesi gereken husus, yeni bir düzenlemenin geçmişte verilmiş mahkeme kararlarını kendiliğinden ortadan kaldırmayacağıdır. Yasanın nasıl uygulanacağı, geçiş hükümleri ve mevcut dosyalara etkisi ancak kanun metninin kesinleşmesiyle ortaya çıkacaktır.
Boşanma davalarında yeni dönem
Hazırlık çalışmaları kapsamında boşanma davalarının daha kısa sürede sonuçlandırılmasına yönelik bir sistem üzerinde de duruluyor.
Özellikle boşanma kararının, velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi uyuşmazlıklar nedeniyle yıllarca beklemesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Gündeme gelen modellerden biri, boşanma talebi ile boşanmanın mali ve fer’i sonuçlarına ilişkin uyuşmazlıkların ayrılarak farklı süreçlerde görülmesi.
Bu sistemin hayata geçirilmesi halinde tarafların evlilik birliğinin sona ermesine ilişkin taleplerinin, mal paylaşımı veya tazminat gibi konular nedeniyle uzun süre beklemesinin önüne geçilmesi hedefleniyor.
Ancak bu başlık da henüz kesinleşmiş bir kanun hükmü değil.
Mal paylaşımında 10 yıllık süre değişecek mi?
- Yargı Paketi kapsamında gündeme gelen bir diğer konu ise boşanma sonrasında mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalar.
Mevcut tartışmalarda, boşanma kararının kesinleşmesinden sonra açılabilecek mal rejimi tasfiyesi davalarındaki zamanaşımı süresinin değiştirilmesi de gündeme geliyor.
Kamuoyuna yansıyan çalışmalarda 10 yıllık sürenin 5 yıla indirilmesi yönünde bir öneriden söz ediliyor. Ancak bu düzenlemenin yürürlüğe girip girmeyeceği ve hangi dosyalara uygulanacağı, Meclis’e sunulacak nihai kanun teklifine göre belirlenecek.
Bu nedenle boşanmış veya boşanma aşamasında olan kişilerin mevcut haklarını yalnızca basında yer alan taslak bilgilere göre değerlendirmemesi önem taşıyor.
13. Yargı Paketi genel af getirecek mi?
Pakete ilişkin en çok merak edilen konulardan biri de cezaevlerinde bulunan hükümlüler açısından yeni bir af veya toplu tahliye düzenlemesi yapılıp yapılmayacağı.
Şu aşamada 13. Yargı Paketi’nin kesinleşmiş bir “genel af” düzenlemesi olduğu söylenemez.
İnfaz hukukunda yapılacak her değişiklik, suç tarihi, suçun niteliği, verilen ceza, infaz süresi ve hükümlünün hukuki durumuna göre farklı sonuçlar doğurabilir.
Ayrıca infaz düzenlemeleri ile genel af kavramlarının birbirinden farklı hukuki kurumlar olduğu unutulmamalıdır. Bu nedenle kamuoyunda “af geliyor” şeklindeki genel ifadeler, somut kanun metni görülmeden kesin bilgi olarak değerlendirilmemelidir.
Ağır suçlarda infaz süresi değişecek mi?
İnfaz sistemi bakımından temel tartışmalardan biri, özellikle kasten öldürme, uyuşturucu ticareti ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar gibi ağır suçlarda infazın daha sıkı hale getirilmesi.
Buradaki amaçlardan biri, toplumda oluşan “cezasızlık algısının” azaltılması ve hükmedilen cezanın daha etkili şekilde infaz edilmesi.
Ancak bir düzenlemenin hükümlünün aleyhine sonuç doğurması halinde geçmişte işlenen suçlara uygulanıp uygulanamayacağı ayrı bir hukuki meseledir.
Ceza hukukunda temel kural, suçun işlendiği tarihte yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların sanık veya hükümlü lehine sonuç doğurup doğurmadığının karşılaştırılmasıdır. Bu nedenle yeni infaz düzenlemelerinin geçmiş tarihli dosyalara etkisi, kanunun yürürlük ve geçiş hükümleri ile somut dosyanın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
Yargılamalar hızlanacak mı?
Pakette yalnızca aile ve infaz hukukuna ilişkin düzenlemelerin değil, yargılamaların daha hızlı sonuçlandırılmasına yönelik usul değişikliklerinin de yer alması bekleniyor.
Duruşmaların daha etkin yürütülmesi, tebligat işlemlerinin hızlandırılması, bilirkişi süreçlerinin daha kısa sürede tamamlanması ve mahkemelerin iş yükünün azaltılması gibi başlıklar bu kapsamda değerlendiriliyor.
Adalet Bakanlığı da daha önce yargı reformu çalışmalarında vatandaşların uyuşmazlıklarının daha hızlı sonuçlandırılması ve yargının etkinliğinin artırılmasını temel hedefler arasında göstermişti.
13. Yargı Paketi kimleri ilgilendiriyor?
Düzenlemenin nihai kapsamına göre;
- Boşanma davası devam edenler,
- Nafaka alan veya nafaka ödeyenler,
- Mal paylaşımı davası bulunanlar,
- Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler,
- Hakkında ceza soruşturması veya kovuşturması devam eden kişiler,
- Uzun süren hukuk ve ceza davalarının tarafları
başta olmak üzere geniş bir kesimin düzenlemeden etkilenmesi mümkün olabilir.
Ancak her dosyanın sonucu aynı olmayacaktır. Özellikle infaz ve aile hukuku bakımından birkaç farklı kriterin birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.
Hukukçular açısından en önemli nokta: Taslak ile kanun aynı değildir
- Yargı Paketi hakkında sosyal medyada ve çeşitli haber kaynaklarında çok sayıda farklı bilgi paylaşılırken, vatandaşların taslak çalışmaları yürürlükteki hukuk kurallarıyla karıştırmaması gerekiyor.
Bir düzenlemenin gerçekten yürürlüğe girmesi için TBMM yasama sürecinin tamamlanması ve kanunun Resmi Gazete’de yayımlanması gerekir.
Bu nedenle “nafaka kesin 5 yıl olacak”, “af çıkacak”, “şu suçlardan hükümlüler tahliye edilecek” veya “mevcut nafakalar sona erecek” gibi kesin ifadeler, nihai kanun metni ortaya çıkmadan hukuken doğru bir yaklaşım değildir.
- Yargı Paketi’nin TBMM’ye sunulması, komisyon ve Genel Kurul görüşmeleri sırasında maddelerin değiştirilmesi de mümkündür. Dolayısıyla düzenlemenin gerçek kapsamı, yasalaşan nihai metin üzerinden değerlendirilmelidir.
Önemli hukuki not: 13. Yargı Paketi henüz kesinleşmiş ve yürürlüğe girmiş bir kanun değildir. Bu nedenle devam eden bir boşanma, nafaka, mal paylaşımı veya infaz dosyası bakımından yalnızca kamuoyuna yansıyan taslak bilgilere göre işlem yapılmamalıdır. Hak kaybı ihtimali bulunan durumlarda, nihai kanun metni üzerinden dosya özelinde bir avukattan hukuki görüş alınması en güvenli yoldur.